Bir kalp ameliyatı, hastanın uyutulmasından yoğun bakıma çıkışına kadar birbirini izleyen altı aşamadan oluşur: anestezi ve hazırlık, kalbe ulaşım, kalp-akciğer makinesine bağlanma, kalbin durdurulması ve asıl onarımın yapılması, kalbin yeniden çalıştırılması, kapatma. Bu aşamaların her biri ayrı bir teknik gerektirir.
Aşağıda ameliyathanede ne olduğu sırasıyla anlatılmaktadır. Amaç, işlemi anlaşılır kılmak ve ameliyat öncesinde sık sorulan noktaları açıklığa kavuşturmaktır.
Anestezi ve Ameliyata Hazırlık
Hasta ameliyathaneye alındığında önce damar yolları açılır. Kalp ameliyatlarında tek bir damar yolu yeterli değildir; ilaçların ayrı ayrı verilebilmesi için boyundan santral kateter, kan basıncının atım atım izlenebilmesi için bilekten atardamar kateteri yerleştirilir.
Genel anestezi uygulandıktan sonra soluk borusuna tüp yerleştirilir ve solunum makineye devredilir. İdrar sondası takılır, vücut ısısı ve beyin oksijenlenmesi izleme cihazlarına bağlanır. Bu izlem, ameliyat boyunca kesintisiz sürdürülür.
Kalbe Nasıl Ulaşılır?
En yaygın yol median sternotomidir. Göğüs kemiği ortadan boylamasına ayrılır ve göğüs kafesi açılır. Bu yaklaşım kalbin tüm yüzlerine ve büyük damarlara geniş erişim sağlar; çok damarlı bypass ve aort ameliyatlarında tercih edilir.
Bazı olgularda daha küçük kesiler kullanılabilir. Göğüs kemiğinin yalnızca üst bölümünün ayrıldığı kısmi sternotomi ya da kaburgalar arasından girilen yan kesi, seçilmiş kapak ameliyatlarında uygulanabilmektedir. Bu yaklaşımların uygunluğu hastanın damar yapısına ve yapılacak işleme göre değerlendirilir.
Göğüs açıldıktan sonra kalbi saran perikard denilen zar kesilerek kalp görünür hâle getirilir. Ankara Kalp Damar Doktoru bu aşamada kalbin ve damarların gerçek durumunu doğrudan gözlemleyebilir.
Kalp-Akciğer Makinesi Ne Yapar?
Kalbin üzerinde çalışabilmek için çoğu ameliyatta kalbin hareketsiz ve kansız olması gerekir. Bu sırada vücudun dolaşımını ve oksijenlenmesini kalp-akciğer makinesi üstlenir.
Sisteme geçiş şöyle olur: sağ kulakçığa yerleştirilen bir boru vücuttan dönen kirli kanı makineye alır. Makine içindeki oksijenatör, akciğerin işini görerek kana oksijen katar ve karbondioksiti uzaklaştırır. Isı değiştirici kanın sıcaklığını ayarlar. Pompa, temizlenen kanı aorta yerleştirilen bir kanül aracılığıyla vücuda geri gönderir.
Makineye bağlanmadan önce kan sulandırıcı verilir; aksi hâlde kan sistem içinde pıhtılaşır. Ameliyat sonunda bu etki ilaçla geri çevrilir.
Kalp Nasıl Durdurulur?
Aorta bir klemp konularak kalbin kan akımı kesilir. Ardından koroner damarlara kardiyopleji adı verilen özel bir sıvı verilir. Yüksek potasyum içeren ve soğutulmuş bu sıvı, kalp kasının elektriksel etkinliğini durdurur ve kalbi hareketsiz hâle getirir.
Kalbin durduğu bu süre boyunca kalp kası oksijen tüketmediği için korunur. Aynı zamanda vücut ısısı bir miktar düşürülerek dokuların oksijen ihtiyacı azaltılır. Cerrahi onarım bu hareketsiz ve kansız alanda yapılır.
Atan Kalpte Ameliyat
Bazı bypass ameliyatları kalp durdurulmadan yapılabilir. Bu teknikte kalp-akciğer makinesi kullanılmaz. Dikiş yapılacak koroner damarın bulunduğu küçük bölge, emiş yoluyla tutan bir aletle sabitlenir; kalbin geri kalanı çalışmaya devam eder.
Atan kalpte bypass, aortun ileri derecede kireçlenmiş olduğu ya da makine kullanımının ek yük getireceği düşünülen hastalarda değerlendirilebilir. Ancak her damar bu yöntemle rahat çalışılabilecek konumda olmadığından, karar ameliyat planına göre verilir.
Bypass Ameliyatında Onarım Aşaması
Bypass ameliyatında ilk iş greft hazırlığıdır. Göğüs kemiğinin iç yüzündeki meme atardamarı dokusundan ayrılır, bacaktan safen toplardamarı çıkarılır ya da koldan atardamar alınır. Safen çıkarımı, küçük kesilerden kamera yardımıyla da yapılabilmektedir.
Ardından hedef koroner damar açılır ve greftin ucu bu açıklığa çok ince dikişlerle bağlanır. Greftin diğer ucu aorta bağlanır; meme atardamarı ise zaten göğüs duvarından beslendiği için yalnızca alt ucu koroner damara birleştirilir. Kaç damara bypass yapılacağı, anjiyografide görülen darlıkların sayısına göre belirlenir.
Kapak Ameliyatında Onarım Aşaması
Kapak ameliyatlarında kalbin ilgili boşluğu açılır. Aort kapağına ulaşmak için aort kesilir, mitral kapağa ulaşmak için sol kulakçık açılır.
Kapak onarılabilir durumdaysa yırtık dikilir, sarkan bölüm kısaltılır ve kapak halkasına destek halkası yerleştirilerek halka genişlemesi düzeltilir. Onarıma uygun olmayan olgularda kapak çıkarılır ve yerine mekanik ya da biyolojik yapay kapak dikilir. Yerleştirme sonrası kapağın işleyişi ameliyat masasında yemek borusundan yapılan ekokardiyografi ile kontrol edilir.
Kalp Nasıl Yeniden Çalıştırılır?
Onarım tamamlandığında kalp boşluklarındaki hava dikkatle boşaltılır. Aorttaki klemp kaldırılır ve koroner damarlara yeniden kan gitmeye başlar. Kalp çoğunlukla kendiliğinden atmaya başlar; başlamazsa küçük bir elektrik şoku uygulanabilir.
Vücut ısısı yavaş yavaş normale döndürülür. Kalbin yeterli güçle kastığı görüldüğünde kalp-akciğer makinesinin desteği kademeli olarak azaltılır ve sistemden çıkılır. Ritmin düzensiz olma ihtimaline karşı kalp yüzeyine geçici kalp pili telleri dikilebilir; bu teller sonraki günlerde ciltten çekilerek alınır.
Göğüs Nasıl Kapatılır?
Kanama kontrolü yapıldıktan sonra göğüs boşluğuna, biriken sıvı ve kanı boşaltacak dren boruları yerleştirilir. Göğüs kemiği çelik tellerle karşılıklı olarak birleştirilir; bu teller kalıcıdır ve genellikle çıkarılmaz. Kemiğin kaynaması haftalar alır.
Deri katman katman dikilerek kapatılır. Toplam ameliyat süresi yapılan işleme göre değişir; tek başına bir bypass ile kapak ve bypassın birlikte yapıldığı bir ameliyat aynı süreyi almaz.
Ameliyattan Sonraki İlk Saatler
Hasta ameliyathaneden doğrudan yoğun bakıma alınır ve bir süre solunum cihazına bağlı kalır. Uyanma sürecinde bilinç, solunum ve kan gazı değerleri uygun bulunduğunda tüp çıkarılır.
Bu dönemde kalp ritmi, kan basıncı, idrar çıkışı ve drenlerden gelen miktar sürekli izlenir. Ağrı kontrolü sağlanır ve hastanın erken dönemde derin nefes egzersizlerine başlaması istenir. Ankara Kalp Damar Cerrahi ekipleri, ameliyat kadar bu izlem döneminin de sonucu etkilediğini vurgular.
Ameliyathanede Kimler Bulunur?
Bir kalp ameliyatı çok kişilik bir ekip işidir. Masada baş cerrah ve ona yardım eden ikinci cerrah çalışır. Anestezi uzmanı hastanın uyku derinliğini, kan basıncını ve solunumunu ameliyat boyunca yönetir.
Kalp-akciğer makinesini perfüzyonist adı verilen uzman çalıştırır; pompanın hızını, kanın oksijen düzeyini ve vücut ısısını ayarlar. Ameliyathane hemşiresi aletlerin hazırlanmasından ve sayımından sorumludur. Ekibin her üyesi belirli bir aşamada öne çıkar ve aşamalar arası geçişler sesli olarak bildirilir.
Ameliyat Sırasında Neler İzlenir?
Ameliyat boyunca kesintisiz izlenen değerler arasında kalp ritmi, atardamardan ölçülen kan basıncı, santral toplardamar basıncı, vücut ısısı, idrar çıkışı ve kandaki oksijen düzeyi bulunur. Kan gazı örnekleri belirli aralıklarla alınarak asit-baz dengesi ve elektrolitler kontrol edilir.
Pıhtılaşma durumu da düzenli olarak ölçülür; kan sulandırıcının etkisinin yeterli olup olmadığı bu ölçüme göre ayarlanır. Yemek borusundan yapılan ekokardiyografi ile kalbin çalışması ve yapılan onarımın sonucu ameliyat masasında değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Konular
Ameliyat sırasında ağrı duyulup duyulmayacağı en sık sorulan sorudur. Genel anestezi altında bilinç kapalıdır; ağrı algısı bulunmaz. Uyanma sonrasında oluşabilecek ağrı için ilaç desteği düzenli olarak verilir.
Bir diğer soru, kalbin durdurulmasının kalıcı hasar bırakıp bırakmadığıdır. Kardiyopleji sıvısı ve soğutma, kalp kasının bu süre boyunca korunmasını sağlayan yöntemlerdir. Kalp Damar Cerrahi Ankara uygulamalarında bu koruma yöntemleri standart biçimde kullanılmaktadır.
Ameliyat Öncesi Neler Yapılır?
Ameliyattan önce diş muayenesi istenebilir; ağızdaki enfeksiyon odakları kan yoluyla kalbe taşınabildiği için özellikle kapak ameliyatlarında önem taşır. Kan sulandırıcı ilaçların kesilme zamanı hekim tarafından planlanır.
Solunum egzersizlerine ameliyattan önce başlanması, sonrasında akciğerlerin daha kolay açılmasına yardımcı olabilir. Sigaranın bırakılması da bu hazırlığın bir parçasıdır. Ankara Kalp Damar Doktorları tarafından verilen hazırlık talimatlarının eksiksiz uygulanması önerilir.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Ameliyat süreci hakkında bilgi almak için bir Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir.